Pintura

Sofia Gandariasen “Gernika peregrino”

2026-10-01 - 2026-10-31

Aurkezpena

Triptiko hau beti margotu nahi izan nuen, baina ez nintzen gai sentitzen… duela bi urte unea iritsi zela erabaki nuen arte.
60ko hamarkada. Txikitan Gernikan ikusten nuena “Eskualde Suntsituek” eraikitako hiri bat zen, zerbait mussoliniarra. Irabazleek herri berria oparitu egin ziguten. Gerretako garaileak dira historia idazten dutenak, guri gure zuhaitza utzi ziguten…
Gernika da nire oihua gertatu behar ez zenaren aurka, gertatu behar ez lukeenaren aurka…

1937ko apirilaren 26an, Condor Legioak bonba su-eragile astunak bota zituen Gernikara, euskaldunen hiri sakratu eta askatasunen sinbolora (eta zerutik odola ari zuen, koadroaren erdian), eta metrailatu egin zituen sutan zegoen hiritik ihesi zihoazen zibilak (…)

Astelehena zen, azoka-eguna, lau t ‘erdietan elizako dorreko kanpaiek zalapartaka jo zuten; Espainian, garai hartan, aireko alarma esan nahi zuen kontra jotzeak. Minutu batzuk geroago, Heínkel 111 bat agertu zen, eta beste bat eta beste bat… Bonbak eta torpedoak jaurti zituzten, beren jomugak modu ordenatuan aukeratuz.

Triptikoaren lehen zatian, bonba horiek “itxaropena” hiltzen dute (ama haurduna), fetuen prozesioan dantza makabroa uzten dute (koadroaren beheko aldea) eta San Joan eliza suntsitzen dute (San Joan eliza erre egin zen). Dorreko erlojuak sutearen ordua markatzen du. Zer salba zitekeen Gernikan? Zaharrak, aurpegi grisak zituzten emakumeak eta hildako haurrak baino ez ziren geratzen (triptikoaren azken zatia), 7: 45ean azken hegazkina joan zenean.

Honela dio The Times egunkariko berriemaile George L. Steerrek: “Gaua erori zen; Gernika ez zen gehiago existitu”. Steerri esker, munduak tragedia ezagutu zuen eta nik triptikoan oso presente eduki nahi izan dut. Gernika labe bat zen, orban gorri handi batek hartu zuen — “eta zerutik odola zerion” —, eta baita, Leon Feliperen poeman bezala, “bakarrik eta gurutzean, lantza kainita saihetsean iltzatuta, bakarrik eta biluzik” ere.

Triptiko hori sortu eta gauzatzean, lan motela egiten da: arakatzen, barneratzen, une harekin bat egiten, berriro hasteko bideak ahazten dituzten begiak (nire haurtzaroa). Margolariek izena ematen dute. Koadroa balio-eskala batean ordenatzen joan naiz, partitura bat balitz bezala, pintorea naiz musikari esker, eta hemen Verdiren Requiem-a nire kidea izan da.

Egun hauetan nire bihotza minduta dago martxoko goiz hotz batean hil zelako, Berlinen, Yehudi Menuhin maisua. “Heraldo beltzek” eraman zuten, Cesar Vallejo poeta perutar handiak esango lukeen bezala. Menuhinek Bakearen Kontzertua eman behar zuen Gernikan 2000ko apirilaren 26an, Bakearen Hirira zihoan, bakearen sinboloa zena, guztiontzat tolerantziaren, eskuzabaltasunaren eta gizakiaren eredu. Hil ondoren, ezer ez da berdina niretzat.

Azken hitz hauek eskaini nahi nizkioke, bakearen alde hainbeste borrokatu zuen hari, eta esan, hala eta guztiz ere, “bizitza ederra da”, Benignik esango lukeen bezala. Gernika bakearen sinboloa da, etorkizuna ez dago idatzita. Eraiki dezagun. Denok onartu behar dugu patuak markatu digun konpromisoa, BAKEARENTZAT bandera izatea, edozein leku eta egoeratan, 1937ko apirilaren 26 haren antzekorik berriro errepika ez dadin.

Sofia Gandariasek (Gernika 1951-Madrid 2016) San Fernandoko Arte Ederretako Goi Eskolan ikasi zuen, eta kondekorazio ugari jaso zituen, besteak beste, Chevalier des Arts et des Lettres de la République Française eta Chevalier de la Légion d ‘Honneur de la République Française. Bakarkako hogeita bost erakusketa eta hamabi erakusketa kolektibo egin ditu. Bere obra museo eta bilduma publiko eta pribatu garrantzitsuetan dago ordezkatuta, bai naziokoak, bai nazioartekoak, bere erakusketetako bakar bat ere ez, eta horietako batzuk ikusi ditut, ikuslea zirkinik egin gabe uzten dutenak.

Bere pintura soila da, kolore hautsikoa eta artifiziorik gabeko teknika zuzena, barne mundua, bere mundua, sentikorra, kultua eta, batez ere, konpromiso sozialez betea, oso beligerantea gauzatuz.

Sofia Gandariasen pinturak ikuslearengan zauri sakonak sortzen ditu, bere koadro bakoitzaren kontzientziak eta elementu sinbolikoen karga birmugitzen ditu, batzuetan gaika banaka tratatuak eta, beste batzuetan, asmo salatzaile, kritiko edo satiriko hutseko serie tematikoen formula erabiliz. Askotan, margotu aurretik, idazle garrantzitsuen testuetan oinarritzen da, eta testu horiek bere pinturan islatzen ditu, egilearen intentzionalitatea islatuz.

Kontaktua

zuzendaritza@bakearenmuseoagernika.eus