Ikerketa Espainian

Ikerketak Madrilgo komunitatean zentratu dira, zehazki Aireko Armadaren Artxiboan (Villaviciosa de Odón) eta Administrazioaren Artxibo Orokorrean (AGA, Alcalá de Henares).

AIREKO ARMADAREN ARTXIBOA

ÁNGEL SALAS LARRAZABAL DOKUMENTU BILDUMA

• Hoja Matriz de Servicios de Ángel Salas Larrazabal (1921‐1939)
• Relación jurada de los servicios prestados por Ángel Salas Larrazabal a partir de julio de 1936. (1938)
• Relación de horas de vuelo de Ángel Salas (1936‐1943)
• Copia de los cuadernos de navegación números 3 y 4 del aviador Don Ángel Salas Larrazabal, durante la guerra de liberación ‐ 18 de julio de 1936 a 28 de marzo de 1939

José Muñoz Jiménez, Ángel Salas Larrazabal eta Julio Salvador Diaz Benjumea komandanteek Alemanian eta Italian egindako batzordearen txostena. 1940.
‐ Informe sobre información general de Alemania. 1940
‐ Documentos sobre la creación y constitución del Ejército del Aire
‐ Informe de los Jefes de Escuadrilla y Grupo 2‐G‐3. 1937 y 1938.
‐ Borrador del Diario de Operaciones en la 2ª E 3. 1937 a 1939.
‐ Diario de Operaciones Grupo 2‐G‐3. 1937 a 1939.

UGARTEKO FUNTSAREN DOKUMENTU BILDUMA (PILOTUA)
– Legión Cóndor de despide (Portada)
‐ A Tarsilo de Ugarte y Ruiz de Colunga (Poema)
‐ Certificado de adhesión al movimiento nacional de Don Tarsilo de Ugarte y Ruíz, asesinado por los rojos
‐ Correspondencia entre Tarsilo Ugarte y Coronel Villalba
‐ Los del 10 de agosto. O’Powell
‐ Discurso de abdicación de Alfonso XIII. Radio Vaticana ante la muerte de Alfonso XIII

HERACLIO ALFARO FOURNIER FUNTSEKO DOKUMENTUEN BILDUMA

‐ The Story of Aircraft & Engine Development, Inc (1936)
‐ The Story of Alfaro Engine (1937)
‐ Possibilities of large flying boats for national defense (1940)
‐ Airplane and batleship, compared (S/F)

HERACLIO ALFARO FOURNIER DOKUMENTUEN BILDUMA, DOHAINTZA
Notas sobre motores Junkers Jumo. Año 1937
COLECCIÓN DE DOCUMENTOS FONDO JESÚS SALAS LARRAZABAL
Documentación relativa a la Aviación Legionaria de la Donación de Jesús Salas Larrazábal. Contiene:
– Información de Roma.
– Estudios de variación de la aviación Legionaria en la Península de Jesús Salas…
– Fallecidos de la Aviación Legionaria.
– Datos italianos de personal de la Aviación Legionaria

Jesús Salas Larrazabalek emandako Kondor Legioari buruzko dokumentazioa.
Honako hauek ditu:
– Listados de pilotos alemanes. Victorias Aérea. Relación de muertos por enfermedad de la Legión Condor 1936 ‐ 1939.
– Información de Alemania.
– Recompensas y Documentos del A.H.Aire.
– Estudios, Despliegue, etc. (confeccionadas por Jesús Salas) y Libros, Revistas y Prensa.

Jesús Salas Larrazabalen dohaintzari buruzko dokumentazioa.
Honako hauek ditu:
– Región Aérea Centro Expedientes 9112 ‐ 9137 Documentación consultada en el Archivo Histórico del Ejército del Aire, que hace referencia al avión SAVOIA MARCHETTI SM‐79.
– Relación de Documentos en el que constan prohibiciones de bombardear poblaciones.
– Normas para la Prueba en Tierra y Vuelo de los Aviones de Serie HA. 1109‐K1L. (Legajos 4 a 7).
– Región Aérea del Norte. Relación de documentos relacionados con el Bombardeo de Guernica encontrados en el Archivo Histórico del Ejército de Aire. (Legajo 9114).
– Región Aérea de Levante. Expediente 9118 ‐ 9126.
– Región Aérea Pirenaica. (Baleares, 4G12, accidentes). Expediente 4005.

CONDOR LEGIOKO VON RICHTHOFEN JENERAL BURUAREN ESPEDIENTE PERTSONALA
‐ Nota informativa de la 2ª sección Bis del Estado Mayor del Aire dirigida a la 2ª sección del Estado Mayor del Aire remitiendo expediente del 20 de agosto de 1936.
‐ Correspondencia cruzada entre el General Jefe del Aire Alfredo Kindelán y el General Jefe de la Legión Cóndor W. Von Richthofen (mayo 1937 – mayo 1939).

FUNTS BERRIA
TALLERES DE GUERNICA (1937‐1941)
‐ Breve memoria de la fabricación de material de guerra (junio 1937‐junio 1939)
‐ Datos estadísticos de producción numéricos y gráficos. 1937 y 1938
‐ Datos estadísticos de precios y cantidades percibidas (S/F)
‐ Elementos de producción 1941

AGONCILLOKO AERODROMOA
– Proyecto de tres barracas gemelas para jefes de escuadrilla de la Aviación Legionaria en el Aeródromo de Agoncillo. Memoria (1937)
– Ugarte. Diario con los servicios realizados en el Frente Norte del 16-6-1937 al 14-8-1937 y en el Frente Sur del 3-9-1937 al 28-9-1938 (manuscrito)
– Historia del Aeródromo Militar de Agoncillo. Por Jaime Aguilar Hornos. Coronel de Aviación (DEM). Contiene fotografías

ADMINISTRAZIOAREN ARTXIBO NAGUSIA (AGA)
Alcalá de Henaresen dago Administrazioaren Artxibo Nagusia, eta gure zentroko ikertzaileek dagoeneko bisitatu dute beste batzuetan, dokumentazio asko duelako. Oraingoan, ikerketak Azañaren Artxibo Partikularrarekin eta Enbaxada eta Kontsulatuekin jarraitu du, zehazki, Espainiak Londresen duen Enbaxadako (1936-1939), Burgosko Artxiboko, Prentsa, Propaganda eta Irrati Ordezkaritzako, Lehendakaritzako (DN- Kanpo Zerbitzua) eta Kondor Legioko (Artxibo Berritua) dokumentazioarekin.

ONLINE ARTXIBOAK:
Euskadiko Gerra Zibilari eta Gernikako bonbardaketari buruzko dokumentazioa dagoela oinarri hartuta, online kontsulta bat egin da. Horrela, bada, deskargatu ahal izan dira horretarako aukera ematen zuten dokumentuak, eta zerrenda bat egin ahal izan da artxiboa etorkizunean bisitatzeko deskargatu ezin ziren dokumentuen artean:
– Imperial War Museum Archives (Londres. Erresuma Batua
– Churchill Archives (Cambridge. Erresuma Batua)
– Labour History Archive (Manchester. Erresuma Batua)
– University of Birmingham Archives (Birmingham. Erresuma Batua)

2019an, Alcalá de Henareseko Administrazioaren Artxibo Orokorrean (AGA), Madrilgo Palacio Real Artxibo Orokorrean eta Madrilgo Fundación Archivo Casa de Alban egin da ikerketa.

• Palacio Realeko artxibo orokorra
  • Estatuburuen etxe zibila artxiboa: Francisco Franco
• Kontsultatutako dokumentu-funtsak: Estatuburuaren dokumentuak. (Francisco Franco) Entzunaldiak eta bestelakoak.
  • Francoren 1946ko eta 1966ko Audientzien kontsulta (Gernika)
• Administrazioaren Artxibo Orokorraren (AGA) (Ikerketa irekita dago)
• Ministerio de Asuntos Exteriores-en funtsa
  • Barcelona funtsa
• Fundación Casa de Albaren artxiboa (Ikerketa irekita dago)
  • Albako dukeak 1936-1939 bitartean Londresen Francoren ordezkari gisa idatzi zituen gutunen dokumentazioa kontsultatzea.

2018an artxibo hauetan ikerketu zen: Pariseko Defentsaren Artxiboan (Château de Vincennes), Administrazioaren Artxibo Orokorrean (AGA) (Alcalá de Henares), Artxibo Historiko Nazionalean, Biblioteca Nacional de Españan (BNE) eta Madrilgo Fundación Archivo Casa de Alban.

Alcalá de Henares-en, Administrazioaren Artxibo Orokorrean (AGA), Kanpo Arazoetako Ministerioko dokumentazioa aztertu da, Burgos eta Bartzelonako Funtsetan hain zuzen ere, bertan agertzen baitira aire bonbardaketak, Bilbo menperatzea, pilotu alemaniar eta italiarrei egindako itaunketak eta korrespondentzia. Bi funts hauez gain, Regiones Devastadas deritzona ere kontsultatu da; bertan Gernikako berreraikuntzaren hainbat dokumentu grafiko aurkitu dira, hala nola berreraikuntza kalerik kale eta eraikin bakoitzaren eraikuntza Dirección General de Regiones Devastadas-en agindupean.

Artxibo Historiko Nazionaleko ikerketan Presidentzia Ministerioaren Funtsa hartu zen ardatz bezala: Alemaniako Dirección General de Adquisición de Material de Guerra Kondor Legioarentzat Gerra Zibilean eta Luis Araquistain-en Funtsean dagoen korrespondentzia pertsona hauekin: Jose Antonio Agirre, Manuel Irujo, Alvarez del Vayo, Jay Allen, Max Aub, Azaña, Pablo Azcarate eta Burnett Bolloten besteak beste.

BNEtik Euskadiko gerrari buruzko material grafiko guztia aukeratu eta sailkatu da.

Fundación Archivo Casa de Alba-n ikerketa hasi berri dago. Bertan Jacobo Stuart Fitz James y Falcó, Albako XVII. dukeak, Londresen Francoren ordezkari bezala sortu zuen dokumentazioa biltzen hasi gara.

2017an egin diren ikerketak artxibo hauetan egin dira: Archivo General de la Administración (AGA) (Alcalá de Henares), Archivo del Senado (Madril), Centro Documental de la Memoria Histórica (CDMH) (Salamanca) eta Archivo General Militar (Avila). Archivo del Senado-koan izan ezik, besteetan ikerketak eginda zeuden iada baina azkenaldian jaso duten dokumentazioa biltzea beharrezkotzat jo zen.

AGA-n 2013an bertan gorde zituzten Ministerio de Asuntos Exteriores sobre la Guerra Civil dokumentuak aztertu ziren. Ikerketa Archivo Burgos izenekoan eta Fondo de la Embajada en Paris-en oinarritu zen; aireko gerra, hirietako bonbardaketak, Agirre Lehendakaria, Onaindia eta Indalecio Prietoren dokumentuak, Bilbo hartzea eta gerra itsasontzi ingelesetan eramandako haurren lekualdatzeari buruzko dokumentuak aztertu ziren besteak beste.

Archivo del Senado-n Gernikako bonbardaketarekin erlazionatutako ekimen parlamentarioak aztertu ziren, baita Picassoren ”Guernica” koadroaren lekualdatze ekimen eta txostenak Madrilera eraman zutenekoa, Casón del Buen Retirotik Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofíara eramatea edo Euskadira ekartzeko egin diren eskarien txostenak, baldintza teknikoen edo lekualdatzeko aukera teknikoen txostenak ere.

Uztailean, talde berdina Centro Documental de la Memoria Histórica (CDMH)-ra (Salamanca) joan zen CEGES Artxiboa (Centre d´Etudes et de Documentation Guerre et Sociétés Contemporaines) kontsultatzera, orain gutxi Bruselasetik bertara eramandako artxiboa.

Archivo del Duque de Alba serie osoa aztertu zen, Londresko agente ofiziosoa zena. Aztertutako beste dokumentu batzuk: Londresko Enbaxadaren eta Generalisimoaren Kuartel Nagusiaren arteko gutuneria; Armero argazki-funtsa, batzuk argitaratugabeak (Irun, Gernika, Otxandio, Eibar, Bilbao, Burceña, Lekeitio); Hoffman Agentzia eta Marques Pries-en argazki funtsak kontsultatu ziren eta Gernikako eta beste herri batzuetako argazkiak digitalizatu ziren. Lehendik ditugun Capa, Erich Andres, Centelles, Deschamps edo Heinrich Allers argazki-funtsak osotzen dira horrela.

Abuztuko ikerketa Avilako Archivo Militar General-en oinarritu zen; lehenago ere bertan egonak ziren baina oraintsu desklasifikatutako Archivo Moscardó aztertu zen. Bertan Moscardo, Mola eta Fidel Davilan arteko gutunak eta kanpainia-operazioen koadernoak begiratu ziren. Beste dokumentu hauek ere aztertu ziren: Aviazione Legionaria, Agirre Lehendakariaren gutunak, Euskal Gobernuko gutunak eta telegramak eta Campua argazki-funtsa, Eibar, Gernika, Zornotza eta Sollubeko argazkiekin.

Dokumentazio guzti hau Gernikan dugu orain, Gernikako Bonbardaketari buruzko Dokumentazio Zentruan eta katalogatu ondoren, ikertzaile guztien eskura egongo da.

Honako agiri hauen digitalizazioa: (1936-1937)

• Misio-aginduen dokumentazioa: Bizkaia-Arabako frontea.
• Operazioen aginduak: Bizkaia-Arabako frontea.
• Nafarroako Brigaden operazioen agindu orokorrak.
• Kanpaina parteak: Bizkaia-Arabako frontea.
• Vitoria-Gasteizko aerodromoa.
• Lasarteko aerodromoa.
• Bonbardatutako Gernikako argazkiak, apirilaren 28an hartutakoak Breguet XIX errekonozimentuko hegazkinetik.
• Euskadiko argazki orokorrak, errekonozimenduko hegazkinetatik hartuta.
• Ipar-Euskadi mapak.
• Euskadiko hiriguneetako planoak.
  (1.000 dokumentu baino gehiago).

Ikerketa: Gernikako bonbardaketa eta Gerra Zibila Euskadin.
Inbentarioa: Gerra Zibila Euskadin eta Euzkadiko Gobernua: Agirre.

Gernikako bonbardaketari buruzko bere ikerketatik sortutako dokumentazioaren digitalizazioa: piloto alemanen elkarrizketak, krokisak, planoak, gutunak, eta abar. (1.000 dokumentutik gora).

Nafarroako artxibu nagusiak ikerketa (Maíz fondoa): Francisco Franco eta Serrano Suñerrekin izandako posta-trukea. Argazkiak: Mola, Franco, Serrano Suñer…

Gerra Zibila Euskadin nola izan zen azaltzen duen dokumentazio ugari dago artxibo honetan. Hegazkineriaren gerra parteak eta Prietok Jose Antonio Agirre eta Manuel Irujorekin izandako posta-trukea dira aipagarrienak.

1936ko urriaren 15etik 1937ko urriaren 21a bitartean, iparraldeko aire indarren lanen egunerokoak begiratu dira. Iparraldeko gerraren atalean Bizkaiko lanen plan orokorra aipatu behar da. 1937ko martxotik 1938ko martxora bitartean Gasteizko aerodromoan izandako mugimenduen berri irakur daiteke; baita Agoncillo (Logroño), Somorrostro eta Sondikako kanpaina aerodromoenak ere. Condor Legioa eta Italiako Aviazione Legionariaren dokumentazioa aztertu da.

Kindelan Familiaren fondoa ere aztertu da eta Vigon eta Kindelanen arteko posta-trukatzean iparraldeko kanpainari buruzko gutunak aurkitu dira.

Gernikako Bonbardaketari buruzko Dokumentazio Zentroko arduraduna Gernikako Bonbardaketa eta Gerra Zibila Euskadin gaiei buruzko informazio bilatzen izan da artxibo hauetan:

• Centro Documental de Memoria Histórica (Salamanca)
• Arxiu Montserrat Tarradellas i Macia (Poblet. Cataluña

Centro Documental de la Memoria Histórican egin den ikerketan berriki jaso dituzten dokumentuak aztertu dira, esaterako Negrín Artxiboa, Fundación Francisco Franco, Ginebrako Gurutze Gorriaren artxiboa, Centellesen argazki-artxiboa eta Condor Legioari buruzko Heinrich Allersen argazki-artxiboa.

Arxiu Tarradellasen funts hauek aztertu dira: Arxiu Generalitat-Exili, Manuel Irujorekin posta-trukea, Jesús de Leizaolarekin posta-trukea, Euskadi eta Cataluniaren arteko harremanak, Eusko Alderdi Jeltzalea, Conselleria de Defensa, President Companys, Nazioarteko informazioa eta kanpoko esku-hartzea.

Ikerketa hau oso aberasgarria izan da, bi mila dokumentutik gora eskuratzeko aukera eman baitu.

Dokumentazio guzti hau ikertzaileen esku egongo da sailkatu eta katalogatu ostean.

Abuztuaren 5etik 9ra Gernikako Bonbardaketari buruzko Dokumentazio Zentruko pertsonala artxibo honetan ikertzen egon da. Hainbat dokumentu kontsultatu dira eta funtsa berriak ere, orain dela gutxi artxibo honi emandakoak. 500 dokumentu baino gehiago digitalizatu dira.

Uztailaren 8tik 12ra Gernikako Bonbardaketari buruzko Dokumentazio Zentruko arduraduna Avilako Artxibo Militarrean ikertzen egon da, Gernikako Bonbardaketa eta Gerra Zibila Euskadin gaiak aztertuz. Orain hamabost urte egin zen leku berean ikerketa eta gai berdinei buruzko hainbat dokumentu aurkitu ziren.

Hala ere, azken urteetan, besteak beste Martínez Bande eta J. M. Campúa-ren argazki bildumak kaleratu dira, horregatik egin behar izan da ikerketa berri hau. Bilduma hauez gain, beste hainbat dokumentu aztertu dira (Zona Roja, Zona Nacional, Cuartel General del Generalísimo, Gobierno de Euzkadi, eta abar) eta 900 dokumentutik gora digitalizatu dira. Material guzti hau ikertzaileen esku egongo da katalogatu eta informatizatu ondoren.

Gernikari buruz dagoen informazioan oinarritu da Administrazio Orokorreko Artxiboan (AGA) egin dugun ikerketa. ”Dirección General de Regiones Devastadas”-ek egindako eraikuntza eta berreraikuntza lanen gaineko dokumentazio ugari aurkitu da.

Bestalde, bildumak eta argazki artxiboak daude AGAn gordeta: XX. mendean zehar egindako Gernikako argazkiak ikus daitezke, Gerra Zibil garaiko Bizkaiko argazkiak eta Delegación Nacional de Prensa, Propaganda y Radio del Movimiento Nacional / Medios de Comunicación Social del Estado-k gordetako artxibu eta argazki bildumak ere.

Fernando Gómez Peláez artxiboa espainiar erbeste libertariaren fondorik garrantsitzuenetariko da. Berau osotzen duten dokumentuak, Lanaren Konfederazio Nazionaleko (CNT-eko) militantzia luzean eta erbesteko publikazio libertarien zuzendari bezalala egindako argitalpen lanetan bildutakoak dira. Guda ondoko anarkosindikalismoaren iturri garrantsitzua da.